لهجه‌های انگلیسی و آیلتس: بریتانیایی، آمریکایی، استرالیایی و نیوزیلندی

لیسنینگ آیلتس کدام لهجه‌ها را دارد؟

طبق سایت رسمی آیلتس، در لیسنینگ لهجه‌های بریتانیایی، استرالیایی، نیوزیلندی و آمریکای شمالی شنیده می‌شوند. یعنی اگر فقط با فیلم‌های آمریکایی گوش‌تان را تمرین داده باشید، ممکن است روز آزمون با یک گوینده‌ی استرالیایی یا نیوزیلندی غافلگیر شوید.

خبر خوب: تفاوت لهجه‌ها قاعده‌مند است و با چند هفته شنیدن آگاهانه، گوش به آن‌ها عادت می‌کند. این مقاله ویژگی‌های اصلی هر لهجه را از دید یک شنونده‌ی فارسی‌زبان مرور می‌کند. یادتان باشد هر کشور لهجه‌های زیادی دارد؛ آنچه در ادامه می‌آید ویژگی‌های رایج است، نه قانون.

آشنایی با لهجه کمک می‌کند؟

پژوهش‌ها نشان می‌دهند لهجه‌ی گوینده می‌تواند روی فهم شنونده اثر بگذارد و آشنایی با یک لهجه گاهی فهم را آسان‌تر می‌کند؛ هرچند نتایج یکدست نیست. مثلاً Major و همکاران (۲۰۰۲) و Harding (۲۰۱۲) بررسی کردند که آیا شنونده‌ها با لهجه‌ای که به زبان مادری خودشان نزدیک است بهتر می‌فهمند یا نه، و نتیجه‌ها برای گروه‌های مختلف فرق داشت. پیام عملی برای شما ساده است: لهجه‌ای که بیشتر بشنوید، برایتان راحت‌تر می‌شود؛ پس تنوع شنیدن را عمداً بالا ببرید.

لهجه‌ی بریتانیایی

وقتی می‌گوییم «بریتانیایی»، معمولاً منظور لهجه‌ی استاندارد جنوب انگلستان است؛ ولی بریتانیا لهجه‌های بسیار متنوعی دارد.

• «ر» آخر کلمه تلفظ نمی‌شود مگر کلمه‌ی بعد با مصوت شروع شود: car شبیه «کا»، better شبیه «بِتِ». ولی car engine با «ر».
• مصوت a در کلمه‌هایی مثل bath، dance، can't بلند و عقب است: «باث»، «دانس»، «کانت».
• /t/ واضح‌تر از آمریکایی؛ ولی در گفتار غیررسمی گاهی به یک قطع کوتاه صدا تبدیل می‌شود (water شبیه «وا-اِ»).
• مصوت o در hot، stop کوتاه و گرد است.

لهجه‌ی آمریکای شمالی

• «ر» همه‌جا تلفظ می‌شود: car، better، world.
• /t/ بین دو مصوت نرم می‌شود و به صدایی شبیه «د» یا «ر» خیلی کوتاه تبدیل می‌شود: water، city، better.
• مصوت a در dance و can't شبیه «اَ» در «دَنس» است. برای همین در آمریکایی تفاوت can و can't بیشتر از روی تکیه و /t/ آخر شنیده می‌شود.
• hot و stop با مصوتی بازتر، نزدیک به «آ».
• لهجه‌ی کانادایی بسیار شبیه آمریکایی است، با چند تفاوت؛ مثلاً مصوت در about و out در بسیاری از گویشوران کانادایی کمی متفاوت است.

لهجه‌ی استرالیایی

• «ر» آخر کلمه مثل بریتانیایی تلفظ نمی‌شود.
• مصوت‌های دوگانه جابه‌جا به نظر می‌رسند: day ممکن است به گوش ما شبیه «دای» بیاید و mate شبیه «مایت». no و go هم با مصوتی متفاوت از بریتانیایی شنیده می‌شوند.
• آهنگ بالارونده: بعضی گویندگان در جمله‌های خبری هم آخر جمله را بالا می‌برند؛ مثل سؤال. این را با سؤال اشتباه نگیرید.
• کوتاه‌سازی کلمه‌ها در محاوره: arvo (afternoon)، brekkie (breakfast). در آزمون کمتر می‌آید، ولی در پادکست‌های استرالیایی زیاد می‌شنوید.

لهجه‌ی نیوزیلندی

• شبیه استرالیایی است ولی تفاوت‌های مهمی دارد.
• مصوت در کلمه‌هایی مثل fish و chips مرکزی‌تر است و به گوش ما شبیه «فوش» و «چوپس» می‌آید.
• مصوت در bed و deck بسته‌تر است و به گوش ما شبیه «بید» و «دیک» نزدیک می‌شود.
• «ر» آخر کلمه معمولاً تلفظ نمی‌شود.

برای خیلی از فارسی‌زبان‌ها، نیوزیلندی کم‌آشناترین لهجه‌ی آیلتس است؛ چند ساعت شنیدن هدفمند تفاوت زیادی ایجاد می‌کند.

تفاوت‌های واژگانی و قالب‌ها

لهجه فقط صدا نیست. در لیسنینگ ممکن است کلمه‌ی بریتانیایی یا آمریکایی بشنوید:

• آپارتمان: flat / apartment
• آسانسور: lift / elevator
• تعطیلات: holiday / vacation
• موبایل: mobile / cell phone
• بنزین: petrol / gas
• صف: queue / line
• کد پستی: postcode / zip code
• پارکینگ: car park / parking lot
• جدول زمانی: timetable / schedule
• طبقه‌ی همکف: ground floor / first floor

آخری مهم است: در بریتانیایی، first floor یعنی طبقه‌ی اول بالای همکف؛ در آمریکایی، first floor همان همکف است. در سؤال‌های نقشه و ساختمان این تفاوت مهم است.

تاریخ و عدد

• بریتانیایی معمولاً the fourth of March یا 4 March؛ آمریکایی March fourth یا March 4.
• در شماره تلفن، بریتانیایی‌ها و استرالیایی‌ها گاهی double three (۳۳) و oh (صفر) می‌گویند.

املا

در لیسنینگ ممکن است کلمه‌ای مثل colour یا color لازم باشد. در راهنماهای رایج آمده که هر دو املای بریتانیایی و آمریکایی پذیرفته می‌شود؛ مهم این است که املا درست باشد. پیش از آزمون، این مورد را در راهنمای رسمی مرکز آزمون‌تان هم چک کنید.

در اسپیکینگ چه لهجه‌ای داشته باشم؟

این سؤال رایجی است و جوابش آرام‌کننده است: لازم نیست لهجه‌ی بریتانیایی یا آمریکایی داشته باشید. طبق سایت رسمی، معیار تلفظ در اسپیکینگ این است که آیا می‌توانید بدون زحمت زیاد شنونده فهمیده شوید. یعنی:

• لهجه‌ی ایرانی که واضح و قابل‌فهم است، مشکلی ندارد.
• ترکیب ویژگی‌های بریتانیایی و آمریکایی (مثلاً flat با «ر» آمریکایی) هم ایراد محسوب نمی‌شود.
• تقلید ساختگی یک لهجه که ثابت نیست و فهم را سخت‌تر می‌کند، کمکی نمی‌کند.

چیزی که مهم است: صداهایی که معنا را عوض می‌کنند (مثل w و v، یا th)، تکیه‌ی درست کلمه و ریتم جمله. این‌ها را در مقاله‌ی «مشکلات تلفظ فارسی‌زبان‌ها» مرور کرده‌ایم.

اگر می‌خواهید یک مدل انتخاب کنید، لهجه‌ای را بردارید که بیشتر می‌شنوید و دوستش دارید؛ تقلید از چیزی که هر روز می‌شنوید طبیعی‌تر است.

برنامه‌ی چهارهفته‌ای برای گوش

• هفته‌ی ۱ – بریتانیایی: هر روز ۲۰ دقیقه پادکست یا ویدیوی بریتانیایی، به‌علاوه‌ی ۱۰ دقیقه دیکته.
• هفته‌ی ۲ – آمریکای شمالی: همین برنامه با منابع آمریکایی و کانادایی؛ به نرم شدن /t/ و «ر» توجه کنید.
• هفته‌ی ۳ – استرالیایی: پادکست‌ها و کلیپ‌های استرالیایی؛ مصوت‌های day و no را در دیکته‌ها دنبال کنید.
• هفته‌ی ۴ – نیوزیلندی و ترکیبی: کلیپ‌های نیوزیلندی، و یک تست کامل لیسنینگ که چند لهجه را با هم دارد.

بعد از چهار هفته، چرخه را تکرار کنید و هر بار سطح محتوا را بالاتر ببرید.

لهجه در بخش‌های مختلف لیسنینگ

در آزمون، لهجه‌ها معمولاً روی عدد، اسم و املا بیشترین دردسر را درست می‌کنند؛ یعنی دقیقاً جاهایی که جواب‌های تکمیلی نوشته می‌شوند. چند نمونه:

• thirty با /t/ نرم آمریکایی ممکن است به گوش شبیه «ثِردی» بیاید و با thirteen قاطی شود؛ به جای تکیه دقت کنید (THIR-ty در برابر thir-TEEN).
• در لهجه‌ی استرالیایی، حرف A هنگام هجی کردن ممکن است به گوش ما شبیه I بیاید.
• Wednesday و February در همه‌ی لهجه‌ها کوتاه‌تر از شکل نوشتاری‌شان گفته می‌شوند.

پس در دیکته‌ی لهجه‌ها، روی عددها، تاریخ‌ها و هجی کردن اسم‌ها تمرکز ویژه داشته باشید.

یک تمرین مقایسه‌ای جالب

یک متن کوتاه را که با چند لهجه خوانده شده پیدا کنید و پشت سر هم گوش کنید. چون متن یکی است، فقط تفاوت لهجه را می‌شنوید. کتابخانه‌ی رسانه‌ی همین سایت داستان کوتاه The North Wind and the Sun را با دو لهجه دارد: بریتانیایی معیار (RP) و آمریکایی (نیویورکی). دو نسخه را پشت سر هم گوش کنید و سه تفاوت را یادداشت کنید. متن این داستان قدیمی و ادبی است؛ اگر هنوز در سطح B2 نیستید، اول متن را بخوانید و بعد گوش کنید.

سؤال‌های رایج

لهجه‌های اسکاتلندی، ایرلندی یا هندی هم در آیلتس می‌آیند؟

سایت رسمی آیلتس برای لیسنینگ فقط چهار گروه بریتانیایی، استرالیایی، نیوزیلندی و آمریکای شمالی را نام می‌برد. ولی «بریتانیایی» خودش طیف وسیعی است. شنیدن لهجه‌های دیگر هم بی‌فایده نیست: در دانشگاه و محل کار خارج از کشور با همه‌ی این لهجه‌ها و با انگلیسی غیربومی‌ها روبه‌رو می‌شوید، و گوشی که به تنوع عادت کرده، با هر گوینده‌ی تازه‌ای سریع‌تر کنار می‌آید.

اگر یک لهجه را اصلاً نمی‌فهمم چه کنم؟

با محتوای آهسته‌تر و آشناتر از همان لهجه شروع کنید؛ مثلاً یک داستان کوتاه خوانده‌شده یا پادکست آموزشی. اول با متن گوش کنید، بعد بدون متن. چند جلسه کافی است تا «شوک اول» تمام شود.

برای اسپیکینگ معلم بومی لازم دارم؟

نه لزوماً. معلمی که تلفظ واضح دارد و می‌تواند خطاهای شما را دقیق تشخیص بدهد، مهم‌تر از زادگاهش است.

چک‌لیست

• می‌دانم لیسنینگ آیلتس چهار گروه لهجه دارد.
• هر هفته دست‌کم دو لهجه‌ی متفاوت می‌شنوم.
• تفاوت‌های واژگانی رایج (flat/apartment، first floor) را می‌شناسم.
• در اسپیکینگ روی قابل‌فهم بودن تمرکز می‌کنم، نه تقلید لهجه.

ادامه در همین سایت

• کتابخانه‌ی رسانه: کلیپ‌های واقعی با لهجه‌های بریتانیایی، اسکاتلندی، ایرلندی، آمریکایی، کانادایی، استرالیایی، نیوزیلندی، هندی و آفریقای جنوبی؛ با فیلتر لهجه و سطح.
• پادکست‌ها: پادکست‌های سطح‌بندی‌شده با لهجه‌های مختلف.
• تست‌های لیسنینگ: صدای واقعی با لهجه‌های متنوع در قالب آزمون.
• تلفظ: جفت‌های کمینه برای صداهایی که معنا را عوض می‌کنند.