تفاوت انگلیسی بریتیش و امریکن: املا، واژه، گرامر، تاریخ و تلفظ (و کدام را انتخاب کنیم)

جواب کوتاه: فرق‌ها کم‌اند و بیشترشان املا و واژه است

انگلیسی بریتانیایی (BrE) و آمریکایی (AmE) دو زبان جدا نیستند. یک بریتانیایی و یک آمریکایی بدون مشکل با هم حرف می‌زنند. فرق‌ها در چهار جا جمع شده‌اند:

• املا: colour و color، centre و center.
• واژه: flat و apartment، lift و elevator.
• چند نکته‌ی گرامری: the team are و the team is، got و gotten.
• تلفظ و تاریخ: bath با دو صدای مختلف، 22/10 با دو معنی.

مهم‌ترین توصیه: یکی را انتخاب کنید و در یک متن یکدست بنویسید. آیلتس هر دو املا را می‌پذیرد (جزئیات پایین‌تر). مثال‌ها برای همین مقاله نوشته شده‌اند و هرجا لازم بوده مشخص کرده‌ایم کدام گونه است.

املا: پنج الگوی اصلی

• -our و -or: colour، favourite، neighbour در بریتانیایی؛ color، favorite، neighbor در آمریکایی.
• -re و -er: centre، theatre، metre در بریتانیایی؛ center، theater، meter در آمریکایی.
• -ise و -ize: realise، organise و realize، organize. آمریکایی همیشه -ize می‌نویسد. در بریتانیایی -ise بیشتر دیده می‌شود، ولی -ize هم در بریتانیا رایج است: «املای آکسفورد» (Oxford spelling) که انتشارات دانشگاه آکسفورد به کار می‌برد، -ize را نگه می‌دارد. پس organize لزوماً «آمریکایی» نیست. چند فعل هم در هر دو گونه -ise دارند، مثل advertise و exercise.
• دو برابر شدن l: travelled، cancelled در بریتانیایی؛ traveled، canceled در آمریکایی.
• واژه‌های جدا: programme (برنامه‌ی تلویزیونی یا رویداد) در بریتانیایی و program در آمریکایی؛ برای نرم‌افزار هر دو program می‌نویسند. defence و defense، catalogue و catalog هم همین‌طورند.

یک نکته‌ی ریز: در املای بریتانیایی licence اسم است و license فعل (a driving licence، to license a product). همین فرق بین اسم و فعل در practice (اسم) و practise (فعل) هم هست. آمریکایی license و practice را برای هر دو نقش می‌نویسد.

واژه‌ها: جفت‌های پرکاربرد

بریتانیایی / آمریکایی:

• flat / apartment: We rent a flat near the station. / We rent an apartment near the station.
• lift / elevator: Take the lift to the third floor. / Take the elevator to the third floor.
• biscuit / cookie: a chocolate biscuit / a chocolate cookie. در آمریکا biscuit نان نرم و کوچکی شبیه اسکون (scone) است، نه شیرینی.
• holiday / vacation: We're on holiday in Shiraz. / We're on vacation in Shiraz. در آمریکا holiday بیشتر تعطیلی رسمی است، مثل Thanksgiving.
• petrol / gas: a petrol station / a gas station (gas کوتاه‌شده‌ی gasoline است، نه گاز طبیعی).
• queue / line: There's a long queue. / There's a long line.
• mobile / cell phone: Switch off your mobile. / Turn off your cell phone.
• autumn / fall: I love autumn. / I love fall.
• rubbish / trash: Put it in the rubbish bin. / Put it in the trash can. (آمریکایی garbage هم می‌گوید.)
• ground floor / first floor: در بریتانیا طبقه‌ی همکف ground floor و یک طبقه بالاتر first floor است. در آمریکا همکف همان first floor است. این فرق در آسانسور واقعاً گیج‌کننده است.
• pavement / sidewalk: پیاده‌رو.
• trousers / pants: شلوار. در بریتانیا pants یعنی لباس زیر.
• chips / fries: در بریتانیا chips سیب‌زمینی سرخ‌شده‌ی ضخیم است. در آمریکا chips همان چیپس بسته‌ای است که بریتانیایی‌ها crisps می‌نامند.

فارسی‌زبان‌ها معمولاً هر دو دسته را از فیلم و سریال می‌شناسند. در گفتار لازم نیست نگران باشید: طرف مقابل معمولاً می‌فهمد. فقط در نوشتن یک متن، هر دو را قاطی نکنید.

گرامر: پنج فرق که واقعاً به چشم می‌خورند

۱. اسم جمعی (collective nouns). در آمریکایی فعل مفرد می‌آید: The team is playing well. در بریتانیایی هم مفرد ممکن است و هم جمع، و جمع وقتی است که به افراد گروه فکر می‌کنیم: The team are playing well. British Council برای family همین را نشان می‌دهد. کلمه‌ی police در هر دو گونه جمع است: The police are investigating.

۲. have got و have. have got در هر دو گونه برای داشتن و الزام به کار می‌رود (Have you got any money?). در بریتانیایی برای داشتن بسیار رایج است؛ آمریکایی بیشتر Do you have any money? می‌گوید که در بریتانیا هم درست است. پس have امن‌ترین انتخاب در هر دو گونه است.

۳. حال کامل با just، already و yet. بریتانیایی حال کامل می‌گوید: Have you done your homework yet? / I've already eaten. آمریکایی اغلب گذشته‌ی ساده می‌گوید: Did you do your homework yet? / I already ate. حال کامل در آمریکایی هم درست است، پس با حال کامل در هر دو گونه امن هستید. فرق دو زمان را در مقاله‌ی «حال کامل یا گذشته‌ی ساده؟» (پیوند آخر صفحه) ببینید.

۴. got و gotten. صورت سوم get در بریتانیایی got و در آمریکایی gotten است: She has got much better. (BrE) / She has gotten much better. (AmE). ولی gotten برای «داشتن» به کار نمی‌رود.

۵. weekend و different. بریتانیایی at the weekend می‌گوید و آمریکایی on the weekend. بعد از different، from در هر دو گونه امن است. different to را بیشتر بریتانیایی‌ها می‌گویند و different than را بیشتر آمریکایی‌ها.

تاریخ: 22/10 یا 10/22؟

در بریتانیایی اول روز می‌آید، در آمریکایی اول ماه:

• 22/10/2026 در بریتانیا یعنی ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶. همین تاریخ در آمریکا 10/22/2026 نوشته می‌شود.
• 05/06/2026 در بریتانیا یعنی ۵ ژوئن و در آمریکا یعنی ۶ مه. وقتی هر دو عدد ۱۲ یا کمتر باشند، اشتباه گرفتن ممکن است.
• در گفتار: the twenty-second of October (بریتانیایی) و October twenty-second (آمریکایی).

ما ایرانی‌ها سال را اول می‌نویسیم (۱۴۰۵/۰۷/۳۰)، پس شکل هیچ‌کدام را به‌طور خودکار نمی‌شناسیم. وقتی دقت لازم است، نام ماه را بنویسید: 22 October 2026.

تلفظ: سه فرق

• حرف r: آمریکایی r را در همه‌جا تلفظ می‌کند (car، hard). بیشتر لهجه‌های انگلستان r را بعد از مصوت نمی‌گویند (car شبیه «کا»)، مگر وقتی مصوتی بعدش بیاید. اسکاتلندی و ایرلندی بیشتر r را می‌گویند.
• bath و dance: در جنوب انگلستان bath با مصوت بلند /bɑːθ/ گفته می‌شود و در آمریکایی /bæθ/. همین فرق در dance، laugh و grass هم هست.
• t بین دو مصوت: در آمریکایی t وسط دو مصوت به صدای سریعی شبیه d تبدیل می‌شود (flapping)، پس latter و ladder برای بسیاری از آمریکایی‌ها یکسان شنیده می‌شوند.

لهجه‌ها و آیلتس را در مقاله‌ی «لهجه‌های انگلیسی و آیلتس» (پیوند آخر صفحه) جدا بررسی کرده‌ایم.

کدام را انتخاب کنم؟

معیار اصلی «یکدست بودن» است، نه «کدام درست‌تر است».

• آیلتس: ielts.org می‌گوید آزمون لهجه‌هایی از بریتانیا، آمریکای شمالی و استرالیا و نیوزیلند دارد و املای بریتانیایی یا آمریکایی هر دو پذیرفته است. IDP هم می‌گوید واژگان، املا و گرامر هر دو گونه پذیرفته می‌شود. ولی غلط املایی در Listening و Reading نادرست حساب می‌شود، پس کلمه را درست بنویسید، فرقی نمی‌کند به کدام املا.
• تافل: در منابع رسمی ETS که بررسی کردیم، قاعده‌ی روشنی درباره‌ی املای بریتانیایی یا آمریکایی پیدا نکردیم و چیزی را به ETS نسبت نمی‌دهیم. توصیه‌ی عملی این است که یک گونه را یکدست بنویسید و پیش از آزمون راهنمای رسمی ETS را بخوانید.
• اگر فقط می‌خواهید خوب بنویسید: گونه‌ای را انتخاب کنید که بیشتر می‌بینید یا می‌شنوید، و زبان غلط‌یاب گوشی یا کامپیوتر را روی همان تنظیم کنید.

ترکیب colour با organize خطا نیست، چون املای آکسفورد دقیقاً همین است. ولی colour و center در یک متن ناسازگارند.

اشتباه‌های رایج فارسی‌زبان‌ها

• غلط: I've gotten two brothers. درست: I've got two brothers. یا I have two brothers. (gotten برای داشتن نیست)
• غلط: The police is coming. درست: The police are coming.
• ناسازگار با انگلیسی بریتانیایی: I'm waiting for my driving license. درست (بریتانیایی): I'm waiting for my driving licence. (آمریکایی می‌گوید driver's license)
• ناسازگار: My favourite color is blue. (دو گونه قاطی شده) درست: My favourite colour is blue. یا My favorite color is blue.
• کمتر مناسب برای مخاطب آمریکایی: Meet me by the lift on the ground floor. با elevator و first floor یا lobby مطمئن‌تر است.

تمرین

1. این جمله را به انگلیسی آمریکایی بنویسید: The lift is on the ground floor.
2. کدام جمله آمریکایی‌تر است؟ (a) I've already eaten. (b) I already ate.
3. 10/11/2026 در بریتانیا یعنی چه تاریخی؟ در آمریکا؟
4. کدام مجموعه با املای بریتانیایی یکدست است؟ (a) colour، organise، centre (b) color، organise، centre
5. این جمله را بریتانیایی بنویسید: She has gotten much better.
6. کدام کلمه در جنوب انگلستان با /ɑː/ گفته می‌شود؟ bath یا cat؟

جواب‌ها:

1. The elevator is on the first floor.
2. (b) آمریکایی‌تر است. (a) هم در آمریکا درست است.
3. بریتانیا: ۱۰ نوامبر. آمریکا: ۱۱ اکتبر.
4. (a): هر سه بریتانیایی‌اند. در (b) color آمریکایی است.
5. She has got much better.
6. bath؛ cat در هر دو گونه /æ/ دارد.

ادامه در همین سایت

• لهجه‌های انگلیسی و آیلتس: بریتانیایی، آمریکایی، استرالیایی و نیوزیلندی در لیسنینگ، و کدام لهجه را تمرین کنیم.
• حال کامل یا گذشته‌ی ساده؟: فرق دو زمان، و جایی که بریتانیایی و آمریکایی از هم جدا می‌شوند.
• حال کامل: for، since، just، already و yet: تمرین همین قیدها.
• داشتن: have و have got: دو شکل «داشتن».
• مشکلات تلفظ فارسی‌زبان‌ها: بعد از انتخاب لهجه، سراغ صداهایی بروید که فارسی ندارد.