مهارت‌های یادگیری واژه (B1)
ریشه‌های لاتین و یونانی: دوازده کلید برای صدها واژه
Latin and Greek word roots: twelve keys to hundreds of words
دوازده ریشه‌ی پربازده (port، spect، dict، scrib/script، struct، tract، vis/vid، graph، bio، chron، mit/miss، duct) و خانواده‌ی واژه‌هایشان را یاد می‌گیری؛ با سه قدم معنی واژه‌ی آکادمیک ناآشنا را از ریشه و متن حدس می‌زنی، و مرز این روش را هم می‌شناسی: ریشه سرنخ است، نه معنی.
گام ۱ از ۵
چرا ریشه‌ها؟
در درس خانواده‌ی واژه دیدی که پیشوند و پسوند (un-، re-، -tion) معنی را عوض می‌کنند. بخش بزرگی از واژه‌های آکادمیک انگلیسی، همان‌هایی که در Reading آیلتس و متن‌های دانشگاهی می‌بینی، از لاتین و یونانی آمده‌اند و یک «ریشه» در وسطشان دارند: transport، inspect، predict. اگر ده دوازده ریشه‌ی پرتکرار را بشناسی، با دیدن واژه‌ی تازه یک سرنخ داری و به خاطر سپردنش هم آسان‌تر است، چون به خانواده‌ای که بلدی وصل می‌شود. نیشن (Nation) این را «روش اجزای واژه» می‌نامد: واژه را بشکن، معنی هر جزء را بگو، و آن را به معنی واقعی در متن وصل کن.
- trans (across) + port (carry) = transportحمل کردن از یک جا به جای دیگر
- in (into) + spect (look) = inspectبه داخل چیزی نگاه کردن، بازرسی کردن
- pre (before) + dict (say) = predictاز قبل گفتن، پیش‌بینی کردن
گام ۲ از ۵
دوازده ریشه‌ی پربازده و خانواده‌هایشان
| ریشه | معنی | خانواده | منشأ |
|---|---|---|---|
| port | حمل کردن | transport, export, import, portable | لاتین |
| spect | نگاه کردن | inspect, spectator, perspective, respect | لاتین |
| dict | گفتن | predict, dictionary, contradict, dictate | لاتین |
| scrib / script | نوشتن | describe, prescription, script, manuscript | لاتین |
| struct | ساختن | construct, structure, instruct, destruction | لاتین |
| tract | کشیدن | attract, distract, extract, tractor | لاتین |
| vis / vid | دیدن | visible, vision, evidence, supervise | لاتین |
| graph | نوشتن، کشیدن | paragraph, biography, graphic, autograph | یونانی |
| bio | زندگی | biology, biography, antibiotic | یونانی |
| chron | زمان | chronological, synchronise, chronic | یونانی |
| mit / miss | فرستادن | transmit, submit, emission, mission | لاتین |
| duct / duc | بردن، هدایت کردن | conduct, introduce, produce, educate | لاتین |
گام ۳ از ۵
سه قدم: بشکن، معنی بساز، با متن چک کن
۱. بشکن: پیشوند، ریشه و پسوند را جدا کن: in + vis + ible. ۲. معنی لفظی بساز: «نه + دیدن + قابل» = «چیزی که نمی‌شود دید». ۳. با متن چک کن: آیا معنی لفظی در جمله جور درمی‌آید؟ اگر نه، معنی را با متن تنظیم کن یا اگر واژه مهم است، دیکشنری را ببین. پسوند نوع واژه را هم می‌گوید: -or/-er آدم (spectator، inspector)، -ion اسم (prediction)، -able/-ible صفت (portable، visible). این روش برای فهمیدن و به خاطر سپردن است؛ برای ساختن واژه‌ی تازه از خودت نیست.
- in + vis + ible → invisibleنه + دیدن + قابل = نامرئی
- spect + ator → spectatorنگاه کردن + آدم = تماشاگر
گام ۴ از ۵
فکر بلند: transmit در یک متن علمی
- "The virus is transmitted mainly through the air."قدم ۰: transmitted را نمی‌شناسم و برای فهم جمله مهم است.
- trans + mit + tedقدم ۱: بشکن: trans (از این سو به آن سو، مثل transport) + mit (فرستادن، مثل submit) + -ed.
- trans + mit = send acrossقدم ۲: معنی لفظی: «از جایی به جای دیگر فرستاده می‌شود».
- → passed from one person to anotherقدم ۳: با متن: ویروس از راه هوا از کسی به کسی دیگر منتقل می‌شود. جور است؛ پس transmit = منتقل کردن.
- transmit, transmissionقدم ۴: خانواده را با هم یادداشت می‌کنم: transmit (فعل)، transmission (اسم).
گام ۵ از ۵
مرزهای این روش: ریشه سرنخ است، نه معنی
۱. حروف شبیه، ریشه‌ی متفاوت: portion و proportion از لاتین portio (سهم؛ به‌طور سنتی هم‌ریشه با pars = بخش) آمده‌اند، نه port (حمل کردن)؛ vomit هم ربطی به mit ندارد. ۲. معنی‌ها در طول قرن‌ها جابه‌جا شده‌اند: suspect لفظاً «از زیر نگاه کردن» است ولی یعنی «مظنون بودن»؛ admit لفظاً «فرستادن به سوی، راه دادن» است (ad = به + mittere = فرستادن) ولی بیشتر یعنی «اعتراف کردن» یا «راه دادن»؛ prescribe لفظاً «از پیش نوشتن» است ولی یعنی «نسخه نوشتن». ۳. ریشه‌شناسی عامیانه: داستان‌های جذابی مثل اینکه sincere از sine cera (بدون موم) آمده، افسانه‌اند؛ به هر داستان ریشه‌ای اعتماد نکن. ۴. دام فارسی‌زبان‌ها: از ریشه‌ها واژه‌ی تازه نساز (inspectation ✗، inspection ✓) و واژه‌های هم‌خانواده را با هم قاطی نکن: subscription (اشتراک) ≠ prescription (نسخه‌ی پزشک).
درس‌های این بخش: مهارت‌های یادگیری واژه (B1)
- حدس زدن معنی از روی متن: پنج قدم
- دیکشنری و دفترچه‌ی واژه: معنی درست را پیدا کن و نگه دار
- خواندن گسترده و قانون ۹۸٪: متن مناسب سطح خودت را پیدا کن
- ریشه‌های لاتین و یونانی: دوازده کلید برای صدها واژه
واژه‌های بیشتر می‌خواهی؟
واژه‌های این موضوع را با معنی فارسی، جمله‌ی نمونه و مرور فاصله‌دار در بخش «واژه‌ها» داری؛ هر روز چند واژه‌ی تازه و مرور واژه‌های قبلی.