سطح انگلیسی خودم چیست؟ خودسنجی با CEFR، چهار آزمون خانگی و تعیین سطح رایگان

چرا باید سطح خودتان را بدانید؟

بیشتر کسانی که می‌پرسند «سطح انگلیسی من چیست؟» دلیل عملی دارند: کتاب یا کلاس مناسب می‌خواهند، یا می‌خواهند بدانند تا آیلتس و تافل چقدر راه مانده است. اگر سطح را اشتباه تخمین بزنید، یا کتابی را شروع می‌کنید که نصفش را نمی‌فهمید و رهایش می‌کنید، یا درس‌هایی را می‌خوانید که سال‌ها پیش یاد گرفته‌اید.

در این مقاله سه کار می‌کنیم: با چارچوب CEFR و جمله‌های «می‌توانم…» خودمان را می‌سنجیم، با چهار آزمون کوچک خانگی تخمین را محک می‌زنیم و در آخر نتیجه را با یک آزمون تعیین سطح مقایسه می‌کنیم. توصیف کامل سطح‌ها در CEFR چیست؟ آمده است.

اول یک نکته: «سطح» یک عدد نیست

ممکن است فیلم را بدون زیرنویس بفهمید و هنگام حرف زدن نتوانید یک جمله‌ی کامل بسازید. ممکن است ایمیل کاری بنویسید ولی تلفنی گیج شوید. این اتفاق عادی است. چارچوب CEFR هم سطح را برای پنج فعالیت جدا توصیف می‌کند: شنیدن، خواندن، گفت‌وگو، بیان شفاهی (صحبت کردن طولانی‌تر مثل توضیح دادن یا ارائه) و نوشتن.

پس به‌جای یک جواب، پنج جواب بگیرید. معمولاً دو مهارتِ «دریافتی» (خواندن و شنیدن) از دو مهارت «تولیدی» (حرف زدن و نوشتن) بالاتر است. فارسی‌زبانانی که انگلیسی را در مدرسه و با کتاب یاد گرفته‌اند معمولاً در خواندن و گرامرِ نوشتاری قوی‌ترند و در شنیدن و حرف زدن عقب‌تر. اگر شما هم همین‌طورید، ناراحت نشوید؛ فقط بدانید که سطح کلی‌تان را نباید از قوی‌ترین مهارت‌تان بگیرید.

گام اول: خودسنجی با جمله‌های «می‌توانم»

شورای اروپا که CEFR را منتشر کرده، یک «جدول خودسنجی» دارد که برای هر مهارت و هر سطح چند جمله می‌گوید. متن رسمی آن را در سایت شورای اروپا می‌بینید. در ادامه یک فهرست کوتاه می‌بینید که خودمان با زبان ساده‌تر بازنویسی کرده‌ایم. برای هر مهارت از پایین‌ترین سطح شروع کنید و بالا بروید. جایی که برایتان کاملاً صادق نیست، همان‌جا بایستید.

شنیدن

• A1: عبارت‌های خیلی ساده و آهسته درباره‌ی خودتان و خانواده را می‌فهمید، به شرط اینکه گوینده واضح و آرام صحبت کند.
• A2: وقتی کسی آهسته و روشن حرف می‌زند، موضوع‌های روزمره (خرید، محل زندگی، کار) را دنبال می‌کنید و پیام‌های کوتاه و اعلان‌های ساده را می‌فهمید.
• B1: نکته‌ی اصلی گفت‌وگو یا خبر کوتاه درباره‌ی موضوع‌های آشنا را می‌گیرید، اگر لهجه‌ی گوینده آشنا و گفتار نسبتاً واضح باشد.
• B2: سخنرانی و بحث‌های طولانی‌تر را دنبال می‌کنید و بیشتر برنامه‌های تلویزیونی و فیلم‌هایی را که با لهجه‌ی معیار هستند می‌فهمید.
• C1: گفتار طولانی را حتی وقتی ساختار روشنی ندارد و منظور ضمنی است می‌فهمید، بدون اینکه مجبور باشید زیاد تلاش کنید.

خواندن

• A1: اسم‌ها، عبارت‌های آشنا و جمله‌های بسیار ساده در آگهی و پیام‌های کوتاه را می‌خوانید.
• A2: متن‌های کوتاه و ساده درباره‌ی موضوع‌های روزمره، مثل منو، برنامه‌ی حرکت قطار یا یک نامه‌ی کوتاه را می‌فهمید.
• B1: متنی را که بیشتر زبان روزمره یا مربوط به کار دارد می‌فهمید و شرح رویدادها، احساس‌ها و آرزوها را در نامه یا ایمیل شخصی دنبال می‌کنید.
• B2: مقاله و گزارش درباره‌ی مسائل روز را می‌خوانید و نظر نویسنده را تشخیص می‌دهید؛ داستان معاصر را بدون زحمت زیاد دنبال می‌کنید.
• C1: متن‌های بلند و دشوار، ادبی یا تخصصی، با سبک‌های مختلف را می‌فهمید، حتی اگر موضوعش رشته‌ی شما نباشد.

گفت‌وگو و صحبت کردن

• A1: سؤال و جواب بسیار ساده می‌کنید، با کمک طرف مقابل و تکرار.
• A2: در موقعیت‌های ساده و روزمره (خرید، رستوران، آدرس پرسیدن) گفت‌وگوی کوتاه دارید، هرچند گفت‌وگوی طولانی را نمی‌توانید ادامه بدهید.
• B1: در بیشتر موقعیت‌های سفر از پس کارتان برمی‌آیید و درباره‌ی تجربه‌ها، آرزوها و دلیل‌های ساده صحبت می‌کنید.
• B2: با گوینده‌ی بومی طوری حرف می‌زنید که هیچ‌کدام زحمت زیاد نکشید، و نظرتان را با دلیل توضیح می‌دهید.
• C1: روان و خودجوش صحبت می‌کنید، بدون اینکه آشکارا دنبال کلمه بگردید، و زبان را برای هدف‌های اجتماعی و حرفه‌ای منعطف به کار می‌برید.

نوشتن

• A1: جمله‌ی ساده درباره‌ی خودتان، مثل فرم پر کردن یا کارت پستال کوتاه.
• A2: یادداشت و پیام کوتاه می‌نویسید و نامه‌ی شخصی ساده، مثلاً تشکر یا دعوت.
• B1: متن ساده‌ی پیوسته درباره‌ی موضوع‌های آشنا و نامه‌ی شخصی درباره‌ی تجربه و احساسات.
• B2: متن روشن و مفصل درباره‌ی موضوع‌های گوناگون، با دلیل و مثال؛ مزایا و معایب یک انتخاب را شرح می‌دهید.
• C1: متن منظم و مفصل درباره‌ی موضوع‌های پیچیده، با ساختار روشن و لحن مناسب برای مخاطب.

برای هر مهارت یک حرف بنویسید: بالاترین سطحی که همه‌ی جمله‌هایش درباره‌ی شما درست است. اگر در سطح B1 مثلاً سه جمله از چهار جمله درست بود، هنوز B1 را کامل نکرده‌اید و باید سطح پایین‌تر (A2) را بنویسید یا لااقل «A2 رو به B1».

گام دوم: چهار آزمون کوچک خانگی

خودسنجی به‌تنهایی کافی نیست، چون ذهن ما به یاد می‌آورد چه چیزهایی را «می‌دانیم»، نه اینکه واقعاً چه چیزهایی را «می‌توانیم». یک فراتحلیل معروف درباره‌ی خودسنجی زبان (Ross، ۱۹۹۸) میان خودسنجی و نمره‌ی آزمون همبستگی متوسط تا نسبتاً بالا پیدا کرد (به‌طور میانگین حدود ۰٫۶)، یعنی خودسنجی مفید است ولی دقیق نیست. بهترین راه برای دقیق‌تر کردنش این است که گفته‌هایتان را با کار واقعی بسنجید.

1. خواندن: یک مقاله‌ی کوتاه از سایتی مثل BBC Learning English یا VOA Learning English انتخاب کنید که حدود ۴۰۰ کلمه است. بدون دیکشنری بخوانید و بعد بدون نگاه کردن به متن بنویسید درباره‌ی چیست و چه چیزی مهم بود. اگر کمتر از حدود هشتاد درصد مطلب را فهمیدید (یک قاعده‌ی سرانگشتی، نه عدد رسمی)، متن بالاتر از سطح شماست.
2. شنیدن: یک بخش یک‌دقیقه‌ای را فقط یک بار گوش بدهید و فوراً بنویسید چه شنیدید. بعد دوباره با متن بشنوید. اختلاف «شنیدم» و «متن» نشان می‌دهد شنیدنتان از خواندنتان چقدر عقب است.
3. حرف زدن: با گوشی یک دقیقه ضبط کنید که در آخر هفته‌ی گذشته چه کردید. بعد گوش بدهید. چند بار ساکت شدید؟ چند جمله را کامل کردید؟ اگر بیشتر جمله‌ها نیمه‌کاره ماند، احتمالاً در سطح A2 یا B1 هستید.
4. نوشتن: یک ایمیل صد‌کلمه‌ای بنویسید که برای یک هتل یا فروشگاه اینترنتی دلیل ناراضی بودنتان را از یک سفارش توضیح می‌دهد. بعد جمله‌هایی که مطمئن نیستید درست‌اند را علامت بزنید. تعداد علامت‌ها هم چیزی به شما می‌گوید.

این کارها نمره نمی‌دهند، ولی تصویر شما را از سطح خودتان واقعی‌تر می‌کنند. اگر نتیجه‌ی آزمون‌ها با خودسنجی‌تان فرق دارد، به آزمون‌ها اعتماد کنید.

گام سوم: یک آزمون تعیین سطح

سومین ابزار، آزمون تعیین سطح است. آزمون تعیین سطح اسپیکینو در این صفحه رایگان است و تطبیقی کار می‌کند: بر اساس پاسخ‌های قبلی‌تان سؤال سخت‌تر یا آسان‌تر می‌دهد. سؤال‌ها از چهار حوزه‌اند: گرامر، واژگان، خواندن و شنیدن. معمولاً بین ۱۲ تا ۳۰ سؤال دارد و تا حدود ۱۴ دقیقه طول می‌کشد؛ اگر بعد از ۱۲ سؤال سطحتان روشن شده باشد، آزمون زودتر تمام می‌شود. در پایان یک سطح کلی، سطح هر مهارت و چند پیشنهاد برای قدم بعدی می‌بینید. اگر وارد حسابتان شده باشید، یک بخش اختیاری گفتاری هم هست که سطح صحبت کردن را جدا نشان می‌دهد.

نتیجه یک تخمین تمرینی است و نمره‌ی رسمی نیست؛ جای هیچ آزمون رسمی را نمی‌گیرد. دو نکته‌ی عملی برای نتیجه‌ی بهتر:

• آزمون را بدون دیکشنری و ترجمه‌ی ماشینی بدهید. با کمک گرفتن، سطحی نشان داده می‌شود که در عمل ندارید و برنامه‌تان را از همان اول اشتباه می‌چینید.
• همان‌طور که در موقعیت واقعی عمل می‌کنید جواب بدهید و جواب‌ها را از روی ترجمه یا حدس بی‌فکر انتخاب نکنید. هدف آزمون پیدا کردن نقطه‌ی شروع است، نه گرفتن بالاترین سطح.

اگر نتیجه از خودسنجی‌تان یک سطح بالاتر یا پایین‌تر شد، ایرادی ندارد. دلیلش را در بخش بعد می‌خوانید.

چرا خودمان را بالاتر یا پایین‌تر می‌بینیم؟

بالاتر دیدن معمولاً دو دلیل دارد:

• شناختن با به‌کار بردن فرق دارد. کلمه‌ای را در متن می‌شناسید، اما هنگام حرف زدن به ذهنتان نمی‌آید. سطح «شناختن» بالاتر از سطح «به‌کار بردن» است.
• گرامر را می‌دانید ولی روان نیستید. قاعده‌ی حال کامل را توضیح می‌دهید ولی وسط جمله نمی‌توانید آن را به کار ببرید. روانی تمرین جدا می‌خواهد.

پایین‌تر دیدن هم شایع است. کمال‌گراها هر اشتباهی را نشانه‌ی ضعف می‌دانند و یادشان می‌رود که کاربر B2 هم اشتباه می‌کند.

سطح را به برنامه تبدیل کنید

وقتی سطح تخمینی‌تان را دانستید، این راهنمای کوتاه را ببینید:

• A1 تا A2: صدا و واژگان پایه. از مقاله‌ی شروع انگلیسی از صفر و درس‌های ابتدایی مسیر یادگیری شروع کنید. هدف: روزی ده دقیقه شنیدن و تکرار.
• B1: برای بسیاری از زبان‌آموزان بزرگ‌ترین جهش اینجاست. باید از جمله‌ی جداگانه به متن پیوسته برسید. شنیدن گسترده، مرور فاصله‌دار واژه‌ها و نوشتن روزانه‌ی ده‌دقیقه‌ای بیشترین اثر را دارند.
• B2: برای ادامه باید دقت و دامنه را هم‌زمان بالا ببرید. واژه‌های هم‌نشین، اصلاح خطاهای تکراری و تمرین حرف زدن با بازخورد مهم می‌شوند.
• C1 و بالاتر: پیشرفت کند و ریز است و باید هدف مشخص داشته باشید. برای این سطح مقاله‌ی لغات آکادمیک آیلتس و تمرین‌های سطح بالا کمک می‌کنند.

اگر هدفتان آزمون است، مقاله‌های نمره‌ی لازم آیلتس و آیلتس یا تافل؟ را ببینید و فراموش نکنید که تطبیق CEFR با نمره‌ی آزمون‌ها تقریبی است. برآورد زمان لازم هم در چند ساعت انگلیسی بخوانیم؟ آمده است.

جمع‌بندی

• سطح زبان یک عدد نیست؛ برای پنج مهارت جدا فکر کنید.
• خودسنجی را با چند کار واقعی (متن بدون دیکشنری، شنیدن یک‌بار، ضبط صدا و نوشتن) محک بزنید.
• یک آزمون تعیین سطح را شاهد سوم بگیرید و آن را تخمین تمرینی بدانید، نه نمره‌ی رسمی.
• جدولی با سه ستون بسازید (مهارت، سطح تخمینی خودتان، سطح آزمون). مهارتی که فاصله‌اش بیش از یک سطح است باید اول بررسی شود. سه ماه بعد دوباره بسنجید.

آزمون تعیین سطح رایگان را همین امروز امتحان کنید و نتیجه را با برگه‌ی خودتان مقایسه کنید.