یادگیری زبان با فیلم و سریال: روش مؤثر و قانونی، قدم‌به‌قدم

فیلم دیدن یادگیری است یا سرگرمی؟

هر دو، بسته به اینکه چطور ببینید. بسیاری از ما سال‌ها فیلم و سریال انگلیسی با زیرنویس فارسی دیده‌ایم و هنوز بدون زیرنویس چیز زیادی نمی‌فهمیم. از طرف دیگر، کسانی را هم می‌شناسیم که بیشتر انگلیسی‌شان را از سریال یاد گرفته‌اند. تفاوت در روش است.

این مقاله یک روش عملی برای یادگیری زبان با فیلم و سریال پیشنهاد می‌کند که هم بر پایه‌ی پژوهش است و هم با منابع قانونی کار می‌کند.

پژوهش‌ها چه می‌گویند؟

چند کلمه باید بدانم؟

Stuart Webb و Michael Rodgers (۲۰۰۹) متن ده‌ها برنامه‌ی تلویزیونی و صدها فیلم را تحلیل کردند. یافته‌ی اصلی‌شان برای برنامه‌های تلویزیونی این بود که دانستن ۳۰۰۰ خانواده‌ی واژه‌ی پرکاربرد، به‌علاوه‌ی اسم‌های خاص و کلمه‌هایی مثل um و oh، حدود ۹۵٪ کلمه‌های این برنامه‌ها را پوشش می‌دهد. در تحلیل فیلم‌ها هم گزارش شده که برای پوشش ۹۸٪ حدود ۶۰۰۰ خانواده‌ی واژه لازم است.

معنی عملی‌اش:

• با ۹۵٪ پوشش، از هر ۲۰ کلمه یکی را نمی‌دانید. فهم کلی ممکن است، ولی جزئیات سخت است.
• اگر سطح‌تان A2 یا پایین‌تر است، فیلم بدون زیرنویس معمولاً ورودی قابل‌فهم نیست؛ باید با محتوای ساده‌تر شروع کنید یا از زیرنویس کمک بگیرید.
• ژانر مهم است: همان پژوهش نشان داد برنامه‌های کودکان واژگان ساده‌تری دارند و ژانرهایی مثل علمی‌تخیلی و خبر کلمه‌های کم‌بسامد بیشتری.

زیرنویس انگلیسی کمک می‌کند؟

بله. فراتحلیل Montero Perez و همکاران (۲۰۱۳) که پژوهش‌های مربوط به ویدیوی با زیرنویس هم‌زبان (captions) را جمع‌بندی کرد، نشان داد زیرنویس انگلیسی روی فیلم انگلیسی هم به فهم شنیداری و هم به یادگیری واژه کمک می‌کند. دلیلش ساده است: چشم کمک می‌کند گوش مرز کلمه‌ها را پیدا کند و شکل نوشتاری و صوتی کلمه به هم وصل می‌شوند.

کدام زیرنویس، در کدام سطح؟

یک مسیر پیشنهادی:

1. A2 و پایین‌تر: محتوای ساده (برنامه‌ی کودک، ویدیوهای آموزشی، ویدیوهای کوتاه با گفتار آهسته) با زیرنویس انگلیسی. اگر خیلی گم می‌شوید، اول یک بار با زیرنویس فارسی ببینید تا داستان را بفهمید، بعد با زیرنویس انگلیسی.
2. B1: سریال‌های کمدی موقعیت و درام‌های روزمره با زیرنویس انگلیسی.
3. B2: همان سریال‌ها؛ اول بدون زیرنویس، و فقط صحنه‌های نامفهوم را با زیرنویس انگلیسی.
4. C1: بدون زیرنویس؛ زیرنویس فقط برای بررسی.

زیرنویس فارسی برای سرگرمی خوب است، ولی برای یادگیری کم‌اثرتر است؛ چون مغز سراغ ساده‌ترین مسیر، یعنی خواندن فارسی، می‌رود و گوش کمتر کار می‌کند.

دو حالت دیدن: گسترده و فشرده

دیدن گسترده (برای لذت و حجم)

یک قسمت کامل را بدون توقف ببینید. هدف، حجم ورودی و عادت کردن گوش به سرعت و لهجه است. لازم نیست همه‌چیز را بفهمید. این بخش باید لذت‌بخش باشد؛ اگر سریالی برایتان خسته‌کننده است، عوضش کنید.

دیدن فشرده (برای یادگیری دقیق)

یک صحنه‌ی کوتاه (یک تا سه دقیقه) را با جزئیات کار کنید. روش «یک صحنه، پنج بار»:

1. بار اول: بدون زیرنویس. چقدر فهمیدید؟ (مثلاً ۴۰٪)
2. بار دوم: با زیرنویس انگلیسی. جمله‌هایی را که نفهمیده بودید پیدا کنید.
3. بار سوم: با زیرنویس، جمله‌به‌جمله متوقف کنید و هر جمله را بلند تکرار کنید.
4. بار چهارم: بدون زیرنویس. حالا باید تقریباً همه‌چیز را بفهمید.
5. بار پنجم (روز بعد): بدون زیرنویس، با سایه‌گویی هم‌زمان یکی دو دیالوگ.

ده دقیقه دیدن فشرده در روز، در کنار یکی دو قسمت دیدن گسترده در هفته، ترکیب خوبی است.

از فیلم چه چیزی یاد بگیریم؟

۱. جمله‌های کامل، نه کلمه‌ی تنها

وقتی جمله‌ای مفید می‌شنوید، کل جمله را نگه دارید:

• I'll catch up with you later.
• That's not what I meant.
• You've got to be kidding me.
• Let me get back to you on that.

این تکه‌ها مستقیم وارد گفتار روزمره می‌شوند. روش «جمله‌چینی» یعنی همین: جمله را از متن واقعی برمی‌دارید و به کارت مرور با جای خالی تبدیلش می‌کنید.

۲. گفتار پیوسته

فیلم بهترین منبع برای شنیدن gonna، wanna، «واچا» (what do you) و بقیه‌ی پدیده‌های گفتار سریع است. دیکته‌ی یکی دو جمله از هر صحنه این‌ها را آشکار می‌کند.

۳. لحن و کاربرد

فیلم نشان می‌دهد چه وقت Sorry و چه وقت Excuse me گفته می‌شود، چطور مؤدبانه «نه» می‌گویند، و چه عبارت‌هایی بی‌ادبانه‌اند. ولی مراقب باشید: زبان بعضی سریال‌ها پر از ناسزا یا عامیانه‌ی شدید است؛ آن‌ها را در اسپیکینگ آیلتس یا محیط کار به کار نبرید.

چه چیزی ببینیم؟

چند معیار برای انتخاب:

• گفت‌وگومحور باشد: سریال‌هایی که بیشترشان دیالوگ روزمره است بهتر از فیلم‌های اکشن با دیالوگ کم‌اند.
• قسمت‌های کوتاه: سریال‌های ۲۰ تا ۳۰ دقیقه‌ای برای دیدن فشرده راحت‌ترند.
• زندگی روزمره: موضوع‌های خانواده، محل کار، مدرسه و دوستی واژگان پرکاربرد بیشتری دارند تا ژانرهای تخصصی پزشکی یا حقوقی.
• لهجه: اگر هدف آیلتس است، فقط آمریکایی نبینید؛ برنامه‌های بریتانیایی، استرالیایی و نیوزیلندی هم ببینید.
• علاقه: مهم‌ترین معیار. سریالی که دوستش دارید را ادامه می‌دهید.

قانونی دیدن

دانلود و پخش غیرمجاز فیلم، حق صاحبان اثر را نادیده می‌گیرد و در بسیاری از کشورها غیرقانونی است. برای یادگیری زبان، گزینه‌های قانونی و رایگان کم نیستند:

• کانال‌های رسمی یوتیوب شبکه‌ها و سازندگان، که صحنه‌ها و قسمت‌های کوتاه را رسماً منتشر می‌کنند.
• سخنرانی‌های TED: طبق سیاست استفاده‌ی TED، تحت مجوز Creative Commons (BY-NC-ND) برای استفاده‌ی شخصی و غیرتجاری در دسترس‌اند و بیشترشان زیرنویس انگلیسی دارند.
• برنامه‌های آموزشی پخش‌کننده‌های عمومی مثل BBC Learning English که مخصوص زبان‌آموز ساخته شده‌اند.
• سرویس‌های پخش دارای مجوز در کشوری که در آن هستید.
• کتابخانه‌ی رسانه‌ی همین سایت که فقط کلیپ‌هایی با مجوز روشن دارد.

اگر فایل ویدیویی را به‌طور قانونی در اختیار دارید (مثلاً خریداری کرده‌اید)، می‌توانید با ابزارهای سایه‌گویی و دیکته‌ی همین سایت روی نسخه‌ی شخصی خودتان کار کنید.

اشتباه‌های رایج

• فقط دیدن، بدون هیچ کار فعال: حجم ورودی خوب است، ولی بدون دیدن فشرده، پیشرفت کند است.
• محتوای خیلی سخت: اگر بیش از نیمی از دیالوگ‌ها را حتی با زیرنویس انگلیسی نمی‌فهمید، سراغ محتوای ساده‌تر بروید.
• وابستگی دائمی به زیرنویس: کم‌کم بخش‌هایی را بدون زیرنویس ببینید.
• یادداشت ده‌ها کلمه از هر قسمت: فقط ۵ تا ۱۰ جمله‌ی واقعاً مفید را نگه دارید و مرور کنید.

سؤال‌های رایج

فیلم دوبله‌شده‌ی فارسی کمکی می‌کند؟

برای یادگیری انگلیسی تقریباً نه؛ چون هیچ ورودی انگلیسی‌ای نمی‌گیرید. اگر داستانی را خیلی دوست دارید، می‌توانید اول دوبله را ببینید و بعد نسخه‌ی اصلی را با زیرنویس انگلیسی؛ دانستن داستان، فهم انگلیسی را آسان‌تر می‌کند.

یک سریال را چند بار ببینم؟

دیدن دوباره‌ی سریالی که دوستش دارید کاملاً مفید است. بار دوم، چون داستان را می‌دانید، ذهن آزادتر است که روی زبان تمرکز کند. خیلی‌ها یک سریال محبوب را سه چهار بار در سال‌های مختلف می‌بینند و هر بار چیز تازه‌ای می‌شنوند.

انیمیشن خوب است؟

برای سطح‌های پایین، بله. انیمیشن‌های خانوادگی معمولاً گفتار واضح‌تر و واژگان ساده‌تری دارند. ولی بعضی شخصیت‌ها با صدای اغراق‌آمیز یا لهجه‌ی ساختگی حرف می‌زنند؛ آن‌ها را الگوی تلفظ قرار ندهید.

یک هفته‌ی نمونه

• دوشنبه تا پنج‌شنبه: هر روز ۱۵ دقیقه یک صحنه با روش «یک صحنه، پنج بار» و ۵ دقیقه مرور جمله‌ها.
• جمعه: یک یا دو قسمت کامل برای لذت، با زیرنویس انگلیسی.
• شنبه: سه جمله از جمله‌های هفته را در گفتار خودتان به کار ببرید و ضبط کنید.

چک‌لیست

• محتوایی را انتخاب کرده‌ام که حدود ۸۰٪ آن را با زیرنویس انگلیسی می‌فهمم.
• زیرنویس انگلیسی را به فارسی ترجیح می‌دهم.
• هم دیدن گسترده دارم، هم دیدن فشرده.
• جمله‌های مفید را با جمله‌چینی نگه می‌دارم و مرور می‌کنم.
• از منابع قانونی استفاده می‌کنم.

ادامه در همین سایت

• کتابخانه‌ی رسانه: کلیپ‌های واقعی با مجوز روشن، لهجه‌های مختلف و سطح‌بندی CEFR، با حالت تماشا، سایه‌گویی و دیکته.
• فایل شخصی: ویدیو یا صوتی را که قانونی در اختیار دارید روی دستگاه خودتان با همین ابزارها تمرین کنید.
• جمله‌چینی: جمله‌های مفید را به کارت مرور تبدیل کنید.
• پادکست‌ها: برای وقت‌هایی که تصویر لازم نیست.